ฎีกาที่ 990/2514

ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ซึ่งถูกศาลพิพากษาให้เป็นบุคคล ล้มละลาย แม้จะมีกฎหมายบัญญัติให้เลิกกันเพราะเหตุ ล้มละลาย แต่เมื่อภายหลังศาลได้มีคำสั่งยกเลิกการ ล้มละลาย นั้นเสียแล้ว ก็ย่อมกลับมีสภาพเป็นนิติบุคคลดังเดิมมีอำนาจฟ้องได้

โจทก์ฟ้องเรียกเงินคืนจากจำเลยในฐานะที่โจทก์ที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดซึ่งจดทะเบียนเป็นนิติบุคคล และโจทก์ที่ 2 เป็นหุ้นส่วนในห้างโจทก์ที่ 1 จำเลยให้การต่อสู้หลายประการ ซึ่งยังไม่มีปัญหาและว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะโจทก์ที่ 1 ถูกศาลพิพากษาให้ ล้มละลาย สิ้นสภาพนิติบุคคลไปแล้ว แม้ภายหลังศาลจะได้ยกเลิกการ ล้มละลาย ก็ไม่กลับทำให้โจทก์มีสภาพเป็นนิติบุคคลอีก และโจทก์ที่ 2 เป็นหุ้นส่วน ไม่มีสิทธิหรืออำนาจฟ้องเป็นส่วนตัว ในวันชี้สองสถาน คู่ความแถลงรับกันข้อเท็จจริงฟังได้ว่า ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดโจทก์ที่ 1 และพิพากษาให้เป็นบุคคล ล้มละลาย ต่อมาได้มีคำสั่งยกเลิกการ ล้มละลาย นั้น ศาลชั้นต้นงดสืบพยานโจทก์จำเลยโดยเห็นควรวินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาที่ว่าโจทก์ที่ 1 ซึ่งถูกศาลพิพากษาให้ ล้มละลาย แล้วต่อมาศาลได้มีคำสั่งให้ยกเลิกการ ล้มละลาย เพราะเหตุที่โจทก์ในคดี ล้มละลาย ไม่วางเงินประกันและไม่มีเจ้าหนี้อื่นเข้าชำระแทนจะทำให้ห้างโจทก์ที่ 1 ซึ่งเลิกไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1069 มีอำนาจเป็นโจทก์ฟ้องคดีนี้หรือไม่ และโจทก์ที่ 2 ในฐานะส่วนตัวผู้เป็นหุ้นส่วน มีอำนาจฟ้องคดีนี้หรือไม่ ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า คำสั่งยกเลิกการ ล้มละลาย หาเป็นผลทำให้ห้างโจทก์ที่ 1 ที่เลิกกันไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1069, 1080 กลับคืนสภาพปกติต่อไปอีกไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มิได้มีบทบัญญัติให้ห้างหุ้นส่วนจำกัดที่เลิกกันเมื่อห้าง ล้มละลาย จะกลับเป็นไม่ต้องเลิกเพราะเหตุที่ศาลมีคำสั่งยกเลิกการ ล้มละลาย ได้อีก การดำเนินการของห้างโจทก์เมื่อเลิกก็ต้องปฏิบัติตามมาตรา 1247, 1259 โจทก์ที่ 1 และโจทก์ที่ 2 ในฐานะส่วนตัวผู้เป็นหุ้นส่วนหามีอำนาจฟ้องจำเลยไม่ ประเด็นอื่นไม่จำต้องวินิจฉัย พิพากษายกฟ้อง โจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์เห็นว่า โจทก์ที่ 1 กลับมีสภาพเป็นนิติบุคคลดังเดิมมีอำนาจฟ้องได้ ส่วนโจทก์ที่ 2 ไม่มีอำนาจฟ้องเกี่ยวกับหนี้สินของโจทก์ที่ 1 พิพากษาแก้ ให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปในส่วนที่เกี่ยวกับโจทก์ที่ 1 เป็นโจทก์ จำเลยฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ตามพระราชบัญญัติ ล้มละลาย พ.ศ. 2483มาตรา 135 บัญญัติให้อำนาจศาลยกเลิกการ ล้มละลาย ได้ ซึ่งเมื่อศาลได้มีคำสั่งแล้ว คดี ล้มละลาย นั้นก็เป็นอันยกเลิกไป มีผลให้ผู้ ล้มละลาย สามารถจัดการทรัพย์สินได้ด้วยตนเอง ในกรณีที่เป็นห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน จะสามารถจัดการทรัพย์สินของตนเองได้ก็ต้องกลับมีสภาพนิติบุคคลเช่นเดิม ซึ่งเกิดขึ้นโดยผลของคำสั่งศาลที่ให้ยกเลิกการ ล้มละลาย นั้นเอง แม้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1069 บัญญัติให้ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนเลิกกันเมื่อห้าง ล้มละลาย แต่มาตรา 1247 ก็บัญญัติว่า การชำระบัญชีห้างหุ้นส่วนซึ่ง ล้มละลาย ให้เป็นไปตามกฎหมายลักษณะ ล้มละลาย และพระราชบัญญัติ ล้มละลาย พ.ศ. 2483มาตรา 135 ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ยื่นคำขอต่อศาลให้ยกเลิกการ ล้มละลาย ได้และมาตรา 136 ยังบัญญัติว่าคำสั่งยกเลิกการ ล้มละลาย ตามมาตรา 135(1) (2) ไม่ทำให้ลูกหนี้หลุดพ้นหนี้สินแต่อย่างใด กรณีของโจทก์ที่ 1 อยู่ในบังคับตามมาตรา 135(1) คือเจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์ไม่วางเงินค่าใช้จ่ายตามที่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เรียกร้องและไม่มีเจ้าหนี้อื่นสามารถวางเงินได้ เมื่อศาลมีคำสั่งยกเลิกการ ล้มละลาย ของโจทก์ที่ 1 แล้วเจ้าหนี้ก็ยังเรียกร้องหนี้สินจากโจทก์ที่ 1 ได้อีก หากถือว่าโจทก์ที่ 1 สิ้นสภาพไม่เป็นนิติบุคคลแล้ว ก็ไม่มีตัวตนลูกหนี้ที่เจ้าหนี้จะบังคับเรียกร้องหนี้สินได้ ซึ่งเป็นการขัดกับบทมาตราดังกล่าว และเมื่อมีบทบังคับให้โจทก์ที่ 1 ต้องชดใช้หนี้สินแก่บรรดาเจ้าหนี้อยู่อีก เหตุใดจะตัดสิทธิมิให้โจทก์บังคับหนี้สินเอาแก่ลูกหนี้ของโจทก์ได้ด้วยและถ้าพิจารณาต่อไปถึงความในมาตรา 135(3) และ (4) จะเห็นได้ว่าเมื่อศาลมีคำสั่งยกเลิกการ ล้มละลาย แล้ว ลูกหนี้หลุดพ้นหนี้สินไปทั้งหมดกลับมีสภาพเช่นเดิม เมื่อเป็นเช่นนี้ โจทก์ที่ 1 ซึ่งศาลได้มีคำสั่งยกเลิกการ ล้มละลาย ตามมาตรา 135(1) ก็ย่อมกลับมีสภาพดังเดิมได้เช่นเดียวกันศาลฎีกาเห็นว่า โจทก์ที่ 1 กลับมีสภาพเป็นนิติบุคคลมีอำนาจฟ้องจำเลยได้ พิพากษายืน ดูฉบับย่อ ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 990/2514 ห้างหุ้นส่วนจำกัดก่อสร้างตะวันออก โดยนายธีระ พิมสาร ที่ 1 นายธีระ พิมสาร ที่ 2 โจทก์ บริษัทบริบูรณ์พานิช จำกัด จำเลย ป.พ.พ. ม. 68 , ม. 69 , ม. 1069 , ม. 1080 , ม. 1061 , ม. 1247 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 135 , ม. 136