ฎีกาที่ 2594/2521

โจทก์ทำนาของจำเลย ค่าพันธุ์ข้าวปลูกโจทก์จำเลยออกกันคนละกึ่งส่วนค่าใช้จ่ายอย่างอื่นโจทก์เป็นผู้ออก ผลประโยชน์ที่ได้จากการทำนาแบ่งกันคนละครึ่ง โจทก์จะทำนาได้มากน้อยเท่าใดแล้วแต่ความสามารถของโจทก์ จำเลยมิได้กำหนดกฎเกณฑ์หรือสั่งการและควบคุมโจทก์ ความสัมพันธ์ระหว่างโจทก์กับจำเลยดังกล่าวไม่อยู่ในฐานะนายจ้างลูกจ้าง การที่จำเลยยอมให้โจทก์ใช้นาพิพาทของจำเลยเพื่อทำนาโดยจำเลยได้รับผลประโยชน์ตอบแทนเป็นข้าวอันเป็นผลผลิตจากการทำนา เช่นนี้ ย่อมถือได้ว่าโจทก์เป็นผู้ เช่า นาพิพาทตามความหมายแห่งพระราชบัญญัติควบคุมการ เช่า นา พ.ศ.2517 แล้ว แม้การ เช่า จะมิได้กำหนดเวลากันไว้ก็ตาม ก็ถือว่าการ เช่า นารายนี้มีกำหนดเวลา 6 ปีตามมาตรา 5 แห่งกฎหมายดังกล่าว จำเลยจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้โจทก์ เช่า จนครบ 6 ปี แม้ว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการควบคุมการ เช่า นาจะยังไม่ถึงที่สุดเมื่อสัญญา เช่า ระหว่างโจทก์จำเลยยังไม่สิ้นสุด และจำเลยขัดขวางมิให้โจทก์เข้าทำนาตามสิทธิ์ โจทก์ย่อมได้รับความเสียหายซึ่งจำเลยจะต้องรับผิดต่อโจทก์จะอ้างว่าตนเข้าครอบครองนาพิพาทระหว่างรอคำวินิจฉัยของคณะกรรมการฯ จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์หาได้ไม่ เดิมโจทก์ เช่า นาพิพาทกับจำเลยคนหนึ่ง ต่อมาจำเลยคนนั้นโอนนาพิพาทไปให้จำเลยอีกคนหนึ่ง จำเลยผู้รับโอนย่อมรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่ของจำเลยคนก่อนที่มีต่อโจทก์ผู้ เช่า นา ตามมาตรา 29 แห่งกฎหมายดังกล่าว จำเลยผู้รับโอนจึงต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ แม้จำเลยคนหนึ่งจะไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ศาลก็มีอำนาจที่จะสั่งให้รับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมร่วมกับจำเลยอีกคนหนึ่งผู้ซึ่งจะต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 161

โจทก์ฟ้องว่าโจทก์เป็นผู้ เช่า นาโฉนด 701 ตำบลโพนางดำออก อำเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท เนื้อที่ 19 ไร่เศษ จากจำเลยที่ 1 ก่อน พ.ศ. 2517 จึงได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการ เช่า นา พ.ศ. 2517 ซึ่งให้สิทธิแก่โจทก์ ที่จะ เช่า นาแปลงดังกล่าวต่อไปอีก 6 ปี นับแต่วันที่ 18 ธันวาคม 2517 อันเป็นวันที่พระราชบัญญัติดังกล่าวใช้บังคับ ต่อมาวันที่ 10 พฤศจิกายน 2518 จำเลยที่ 1ได้โอนที่นาแปลงดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นบุตรโดยไม่สุจริตจำเลยที่ 2 จึงมีความผูกพันที่จะให้โจทก์ เช่า นาแปลงพิพาทต่อไปตามกฎหมาย แต่ในปีการทำนาพ.ศ. 2519 จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา โจทก์ได้ร้องเรียนต่อคณะกรรมการควบคุมการ เช่า นาประจำอำเภอสรรพยา คณะกรรมการพิจารณาแล้ววินิจฉัยให้โจทก์ เช่า ต่อไปอีก จำเลยทั้งสองทราบคำวินิจฉัยดังกล่าวแล้ว แต่ไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาเป็นเงินประมาณ 10,000 บาท ขอให้ศาลบังคับจำเลยทั้งสองยอมให้โจทก์ เช่า นาพิพาท เป็นเวลา 6 ปีนับแต่วันที่ 18 ธันวาคม 2517 ห้ามรบกวนและให้ชดใช้ค่าเสียหายที่โจทก์ไม่ได้ทำนาปี พ.ศ. 2519 และปีต่อ ๆ ไปปีละ 10,000 บาท จนกว่าโจทก์จะได้เข้าทำนาพิพาท จำเลยทั้งสองให้การร่วมกันว่า โจทก์ไม่ได้ เช่า นาพิพาทจากจำเลยเป็นแต่เพียงผู้รับจ้างทำนาให้จำเลยที่ 1 บัดนี้นาพิพาทได้โอนไปยังจำเลยที่ 2 โดยสุจริตโจทก์ไม่มีความผูกพันกับจำเลยทั้งสอง ความเสียหายไม่มากดังฟ้อง ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วเห็นว่าโจทก์เป็นผู้ เช่า นาพิพาทจริง มีสิทธิที่จะ เช่า ต่ออีก 6 ปี ตามพระราชบัญญัติควบคุมการ เช่า นา พ.ศ. 2517 มาตรา 46 จำเลยที่ 2 รับโอนไปทั้งสิทธิและหน้าที่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ส่วนจำเลยที่ 1 เป็นแต่เพียงตัวแทนไม่ต้องรับผิด พิพากษาให้จำเลยที่ 2 ยอมให้โจทก์ เช่า นาพิพาทเป็นเวลา 6 ปี นับแต่วันที่ 18 ธันวาคม 2517 ห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนครอบครองนาพิพาทต่อโจทก์ในฐานะผู้ เช่า ให้จำเลยที่ 2 ชดใช้ค่าเสียหายเนื่องจากโจทก์มิได้ทำนาพิพาทปีละ 3,900 บาท นับแต่ปี พ.ศ. 2519 เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยที่ 2 จะยอมให้โจทก์เข้าทำนาพิพาทและให้จำเลยทั้งสองร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยทั้งสองฎีกาว่า โจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยจึงไม่ได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการ เช่า นา พ.ศ. 2517 โจทก์ไม่เสียหายตามฟ้องและจำเลยที่ 1 ไม่จำต้องรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมร่วมกับจำเลยที่ 2 ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ตามที่โจทก์จำเลยนำสืบว่า โจทก์ได้เข้าทำนาพิพาทของจำเลยที่ 1 โดยแบ่งผลผลิตข้าวคนละครึ่งมาสิบกว่าปีจนกระทั่งในปี พ.ศ. 2519 จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนาต่อไป ที่จำเลยฎีกาว่าโจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยที่ 1 มิใช่ผู้ เช่า นารายพิพาทข้อเท็จจริง จากข้อนำสืบของโจทก์และจำเลยได้ความต้องกันว่า ในการทำนาโจทก์กับจำเลยที่ 1 ช่วยกันออกค่าพันธุ์ข้าวปลูกคนละครึ่ง ส่วนค่าใช้จ่ายสำหรับการไถนา หว่านข้าว เก็บเกี่ยวข้าว นวดข้าว และอื่น ๆ โจทก์เป็นผู้ออก ผลประโยชน์ที่โจทก์แบ่งให้แก่จำเลยที่ 1 ก็แบ่งตามผลผลิตที่ได้จากการทำนาโดยโจทก์จะทำนาได้มากน้อยเท่าใดแล้วแต่ความสามารถของโจทก์ จำเลยที่ 1 หาได้วางกำหนดกฎเกณฑ์หรือสั่งการและควบคุมให้โจทก์ทำนาให้ได้จำนวนแน่นอนแต่อย่างใดไม่ ความสัมพันธ์ระหว่างโจทก์และจำเลยที่ 1 จึงไม่อยู่ในฐานะนายจ้างลูกจ้างกันอนึ่ง พระราชบัญญัติควบคุมการ เช่า นา พ.ศ. 2517 มาตรา 4 ให้คำนิยาม "การ เช่า นา" ไว้ว่า "หมายความถึงการ เช่า หรือการ เช่า ช่วงโดยได้รับความยินยอมจากผู้ให้ เช่า ซึ่งนาเพื่อทำนา ไม่ว่าการ เช่า หรือการ เช่า ช่วงนั้นจะมีหลักฐานเป็นหนังสือหรือไม่ก็ตาม และหมายความรวมถึงการยินยอมให้ใช้นาเพื่อทำนาโดยได้รับค่า เช่า นาและทำนิติกรรมอื่นใดเพื่อเป็นการอำพรางการ เช่า ดังกล่าว" ส่วน "ค่า เช่า นา" ตามบทกฎหมายดังกล่าวให้คำนิยามไว้ว่า "หมายถึงผลผลิตของข้าวหรือพืชไร่เงินหรือทรัพย์สินอื่นใดซึ่งเป็นค่าตอบแทนการ เช่า นา และหมายความรวมถึงประโยชน์อื่นใดอันอาจคำนวณเป็นเงินได้ที่ผู้ให้ เช่า นาหรือบุคคลอื่นที่ได้รับเพื่อตอบแทนการให้ เช่า นาทั้งโดยตรงหรือทางอ้อม" ดังนั้น การที่จำเลยที่ 1 ยอมให้โจทก์ใช้นาพิพาทของจำเลยที่ 1 เพื่อทำนาโดยจำเลยที่ 1 ได้รับผลประโยชน์ตอบแทนเป็นข้าวอันเป็นผลผลิตจากการทำนา เช่นนี้ย่อมถือได้ว่า โจทก์เป็นผู้ เช่า นาพิพาทตามความหมายแห่งบทกฎหมายดังกล่าวแล้ว แม้การ เช่า จะมิได้กำหนดระยะเวลากันไว้ก็ตาม มาตรา 5 แห่งกฎหมายดังกล่าวก็ให้ถือว่าการ เช่า นารายนี้มีกำหนดเวลา 6 ปี ฉะนั้น จำเลยจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้โจทก์ เช่า นาจนครบ 6 ปี ส่วนที่จำเลยฎีกาว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการควบคุมการ เช่า นาประจำอำเภอสรรพยายังไม่ถึงที่สุด เพราะจำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการควบคุมการ เช่า นาประจำจังหวัดชัยนาท ซึ่งคณะกรรมการประจำจังหวัดยังมิได้วินิจฉัย การที่จำเลยเข้าทำนาของจำเลยระหว่างรอคำวินิจฉัยของคณะกรรมการจำเลยจึงไม่ต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์และโจทก์ยังไม่เสียหาย ค่าเสียหายตามฟ้องเป็นค่าเสียหายที่โจทก์คาดคะเนเอง จำเลยไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อการ เช่า นาระหว่างโจทก์ จำเลยที่ 1 ยังไม่สิ้นสุด จำเลยเข้าขัดขวางมิให้โจทก์ทำนาตามสิทธิของโจทก์ เป็นเหตุให้โจทก์ไม่ได้ทำนาโจทก์ย่อมได้รับความเสียหายอยู่ในตัวแล้ว ส่วนค่าเสียหายนั้นศาลย่อมกำหนดให้ตามพฤติการณ์แห่งคดี จำเลยที่ 2 ในฐานะผู้รับโอนกรรมสิทธิ์นาพิพาทจากจำเลยที่ 1 จึงต้องรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ผู้โอนที่มีต่อผู้ เช่า นาตามพระราชบัญญัติควบคุมการ เช่า นา พ.ศ. 2517 มาตรา 29 จำเลยที่ 2 จึงต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่าจำเลยที่ 1 ไม่ต้องรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ร่วมกับจำเลยที่ 2 นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 161 บัญญัติถึงความรับผิดสำหรับค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดีว่าให้เป็นอำนาจของศาลที่จะใช้ดุลพินิจสั่งตามที่เห็นสมควร โดยคำนึงถึงเหตุสมควรและความสุจริตในการดำเนินคดีของคู่ความ คดีนี้แม้ศาลชั้นต้นจะวินิจฉัยว่าจำเลยที่ 1 ไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ แต่ศาลชั้นต้นก็พิพากษาห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนการครอบครองนาพิพาทโดยปกติสุขของโจทก์ ดังนั้นการที่ศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจสั่งให้จำเลยที่ 1 ร่วมรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ด้วยจึงชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว พิพากษายืน ดูฉบับย่อ ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2594/2521 นายสนิท เฉื่อยอารมณ์ โจทก์ นายจรัญ นุ่นประสิทธิ์ กับพวก จำเลย พ.ร.บ.ควบคุมการเช่านา พ.ศ.2517 ม. 4 , ม. 5 , ม. 29 , ม. 46 ป.พ.พ. ม. 575 ป.วิ.พ. ม. 161